Geschiedenis van CH-⁠Q, 1993 tot 2023

In het kort

• CH-Q (Schweizerisches Qualifikationsprogramm zur Berufslaufbahn) startte in 1993 met een petitie en een parlementaire motie in Zwitserland.
• De projectfase liep van 1995 tot 1998 onder het federale bureau voor beroepsonderwijs (BBT); in 1999 volgde de vereniging Gesellschaft CH-Q.
• Via Euroguidance en eigen partners verspreidde de methodiek zich naar onder meer Luxemburg, Oostenrijk, Nederland en Tsjechië.
• Sinds 2023 is Stiftung SAG de Zwitserse drager; de vereniging werd eind 2017 ontbonden.

Een tijdlijn in één oogopslag

Voor het begin van CH-Q bestaan meerdere ijkpunten, en bronnen wijken soms een jaar van elkaar af: 1993 voor het programma (motie), 1995 tot 1998 voor de projectfase, 1998 voor de eerste trainersopleidingen en 1999 voor de vereniging.

Jaar	Gebeurtenis
1993	Petitie en motie leiden tot een opdracht aan het BBT
1995 tot 1998	Projectfase onder het BBT
1998	Begrippenkader vastgelegd; trainersopleidingen starten in drie regio’s
1999	Oprichting van de vereniging Gesellschaft CH-Q (mei)
Rond 1999 tot 2001	Verschijnen van het Schweizerisches Qualifikationsbuch
2000	Medeoprichter van VALIDA
2002	Nieuwe Zwitserse beroepsonderwijswet met artikel 37; Luxemburg werkt met CH-Q
2004	Circa 300 gecertificeerde trainers; pilots in Nederland
2005	Portfolio-publicatie; CH-Q verlaat VALIDA eind 2005
2008	Begeleidende ordner met koppeling aan Europass
2011	Oprichting Vereinigung Kompetenzmanagement (december)
2017	VALIDA Suisse opgericht (maart); Gesellschaft CH-Q ontbonden (eind 2017)
2022 tot 2023	Stiftung SAG neemt de Trägerschaft over

De Zwitserse beginjaren

Petitie en motie in 1993

Volgens de eigen geschiedenisbeschrijving van CH-Q begon het in 1993 met de motie van Judith Stamm in het Zwitserse parlement, die vroeg om erkenning van competenties die mensen buiten het formele onderwijs verwerven. Een petitie met duizenden handtekeningen, onder meer uit vrouwenorganisaties, volwasseneneducatie en beroepsadvies, ondersteunde dat verzoek.

Dat leidde tot een opdracht van de Bondsraad aan het Bundesamt für Berufsbildung und Technologie (BBT). Het kreeg twee projecten: een modulair systeem voor bijscholing en CH-Q zelf, gericht op het vastleggen, beoordelen en erkennen van informeel verworven competenties.

Projectfase 1995 tot 1998

Tussen 1995 en 1998 werd onder het BBT het programma ontwikkeld, met steun van seco. In deze jaren ontstonden het Qualifikationsbuch en het kwalificatieprogramma. In 1998 legde een expertgroep het begrippenkader vast: ressources, competenties en kwalificaties, geïnspireerd op Le Boterf. Hoe die begrippen samenhangen lees je in vaardigheden, competenties en kwalificaties.

Ook in 1998 begonnen de eerste trainersopleidingen, in drie regio’s. Het startjaar is dus 1993, met 1995 tot 1998 als projectfase; 1998 is vooral het jaar van de trainersopleidingen en het begrippenkader. Vanaf 1997 kwamen er daarnaast instrumenten om competenties te beoordelen en te valideren.

De opzet was van meet af aan tweeledig: duurzame ontwikkeling van het individu en meer flexibiliteit en mobiliteit op de arbeidsmarkt.

De vereniging 1999 tot 2017

In mei 1999, na de projectfase, werd de vereniging Gesellschaft CH-Q opgericht. Zij werd de drager van het programma en van het kwaliteitssysteem rond certificaten, labels en licenties. In 2004 kwam daar de Fachstelle für Kompetenz-Management (FKM Schweiz) bij voor de operationele uitvoering. Rond 2003 tot 2005 waren Anita Calonder Gerster en Ernst Hügli copresident.

Rond 1999 tot 2001 verscheen het Schweizerisches Qualifikationsbuch, de rode portfoliomap; bronnen noemen beide jaartallen, dus een exacte datum is niet vast te stellen. In 2002 kwam er een nieuwe Zwitserse beroepsonderwijswet met artikel 37 over de erkenning van niet-formeel verworven competenties. Datzelfde jaar verscheen het validatiedossier van CH-Q voor het federale diploma voor opleiders.

In 2004 was de organisatie vooral actief met trainers: een artikel in het Duitse vakblad BWP telde toen circa 300 gecertificeerde trainers. In 2005 volgde een portfolio-publicatie, en in 2008 een begeleidende ordner met koppeling aan Europass. In december 2011 richtte CH-Q samen met enkele partners de Vereinigung Kompetenzmanagement op. Van 2013 tot 2017 was de Geschäftsstelle ondergebracht bij SVEB in Biel. Eind 2017 werd de vereniging ontbonden.

Verspreiding en huidige situatie

Europese verspreiding

Al in 2004 werd CH-Q volgens het BWP-artikel gebruikt in België, Duitsland, Nederland, Luxemburg en Oostenrijk. Gewoonlijk begon een land met een pilot van één tot twee jaar, daarna volgden licentiecontracten. Het Luxemburgse Zarabina werkt sinds 2002 met de CH-Q-standaarden. In 2005 meldde een presentatie uit Linz dat CH-Q in bijna alle Duitstalige kantons actief was en dat de volkshogeschool in Linz meer dan twintig programma’s had gegeven aan meer dan tweehonderd afgestudeerden, met nauwelijks uitval. Dat zijn cijfers van de aanbieder zelf.

Euroguidance Nederland, onderdeel van CINOP, beschreef de methode in 2012 en 2021 en droeg bij aan de uitrol in onder meer Litouwen, Estland, Tsjechië en Griekenland. In 2018 meldde EPALE een 40-urige CH-Q-cursus in Praag.

Nederland

Nederland komt in het BWP-artikel van 2004 al voor als land waar CH-Q wordt toegepast. In datzelfde jaar liepen via CINOP pilots met onder meer ROC Nijmegen, Loopbaantraject Bouw, Scouting Gelderland en CWI Sittard; meer daarover staat in CH-Q in Nederland. Een stichting voor het Nederlandse taalgebied is actief sinds begin jaren 2000. De exacte oprichtingsdatum verschilt per bron: 2001 of 2005. Ruud Duvekot is sinds 2011 voorzitter van die stichting, die een Zwitserse licentie heeft om portfoliotrainers en assessoren te certificeren.

VALIDA en Stiftung SAG

In 2000 was CH-Q medeoprichter van VALIDA, samen met ARRA en CORTAB; eind 2005 verliet CH-Q die organisatie. In maart 2017 volgde de oprichting van VALIDA Suisse, waarin de activiteiten van de Gesellschaft CH-Q na de ontbinding eind 2017 overgingen. Volgens de eigen geschiedenisbeschrijving werd VALIDA Suisse in oktober 2020 ontbonden; dat is niet onafhankelijk bevestigd.

Eind 2022 of begin 2023 nam Stiftung SAG (Stiftung Arbeitsgestaltung) in Schwerzenbach de Trägerschaft over. Het Gütesiegel CH-Q bestaat nog en er is een CH-Q App. Op ch-q.ch staan Oostenrijk (Linz) en Luxemburg (Zarabina) vermeld als partners; Nederland wordt daar niet met name genoemd.

Wil je CH-Q zelf doen of aanbieden? Neem dan contact op.