CH-⁠Q in Nederland: pilots, stichting en toepassing

In het kort

• CH-Q (Schweizerisches Qualifikationsprogramm zur Berufslaufbahn) werd in Nederland in 2004 beproefd in vier pilots die CINOP begeleidde.
• Een Nederlandse stichting werkt onder licentie van de Zwitserse drager, certificeert trainers op niveau 3 en houdt een register bij.
• De methodiek wordt gebruikt in onderwijs, defensie, hogescholen, bij werkzoekenden, jongeren, vrijwilligers en in het mkb.
• Over het exacte oprichtingsjaar van de stichting verschillen de bronnen: 2001 en 2005 komen allebei voor.
• Euroguidance Nederland beschreef de methode en droeg bij aan de uitrol in andere Europese landen.

Hoe CH-Q naar Nederland kwam

De pilots van 2004 via CINOP

Een Zwitsers vakartikel uit 2004 noemt Nederland al als land waar CH-Q wordt toegepast. De best gedocumenteerde Nederlandse start zijn de pilots van 2004, uitgevoerd via CINOP. Ze zijn beschreven in het rapport “Quality Impulse for VPL and Career Management” en in een artikel in HPBO uit 2005. Het ging om vier pilots:

• ROC Nijmegen: een traject voor voortijdig schoolverlaters.
• Loopbaantraject Bouw: een toepassing voor trajectbegeleiders.
• Scouting Gelderland: een vrijwilligersportfolio, binnen een Leonardo-project.
• CWI Sittard (met de Taskforce Jeugdwerkloosheid): een korte aanpak voor jongeren van twee dagdelen, met Europass en de oefening persoonlijke advertentie.

Waarom Nederland CH-Q wilde

De beschrijvingen noemen vijf motieven. Men wilde één gemeenschappelijke taal voor competenties en een dubbele professionalisering: de trainer doorloopt zelf het traject voordat hij anderen begeleidt. Verder ging het om kwaliteitsborging via certificering, om een aanpak waarin het individu centraal staat en om aansluiting op EVC en op Europese ontwikkelingen. Over die aansluiting op EVC lees je meer in CH-Q en EVC.

De stichting onder licentie

Voor het Nederlandse taalgebied, dus Nederland en Vlaanderen, werkt een stichting onder licentie van de Zwitserse drager. De licentie is een van de drie kwaliteitsinstrumenten van CH-Q, naast het certificaat voor personen en het label voor aanbod. Volgens een publiek profiel heeft de voorzitter van de stichting sinds 2011 de Zwitserse licentie om portfoliotrainers en assessoren te certificeren.

Over het oprichtingsjaar zijn de bronnen niet eenduidig: sommige noemen 2001, andere 2005. In elk geval is de stichting actief sinds de jaren 2000. Ook de naam varieert per bron, van “Stichting Competentie Management CH-Q NL/B” tot “Foundation Self-management of Competences CH-Q”. Een bevestigde juridische naam en rechtsvorm zijn in de gebruikte bronnen niet te vinden.

CH-Q in de Nederlandse praktijk

Trainers en register

De stichting certificeert trainers op niveau 3 en houdt een register bij. Om op niveau 3 te beginnen, doorloop je zelf eerst niveau 1 (“teach what you preach”). Verder zijn hbo- of wo-niveau en pedagogisch-andragogische ervaring nodig. De opleiding duurt zo’n zeven dagen, plus een eigen pilot en een assessmentdag. In de Nederlandse praktijk wordt voor niveau 1 een omvang van circa 40 uur genoemd, voor niveau 2 circa 50 uur en voor niveau 3 circa 70 uur.

Een Q-commissie toetst aanvragen aan een kwaliteitsnorm. Een gecertificeerd aanbod komt in het register. Hoe dat werkt, lees je in Kwaliteitsborging, label en assessor en in Certificeringsniveaus 1 tot en met 4.

Hoe een Nederlands traject verloopt

Het Nederlandse traject volgt vijf fasen: bewustworden, competentiebiografie, systematiseren en zelf waarderen, uitdragen en tot slot een actieplan. In de praktijk gaat het om vier tot zes dagdelen in een kleine groep, met circa 20 contacturen en circa 20 uur zelfwerkzaamheid. De eindproducten zijn een portfolio en een actieplan. Een onafhankelijke assessor beoordeelt die, en bij voldoende resultaat volgt het certificaat CH-Q 1.

Daarnaast wordt in Nederland de zesstappenopzet gebruikt: beeld van jezelf, analyse en competentiecheck, beeld voor een ander, toetsen aan een extern referentiekader, actieplan en koppeling met een organisatie of opleiding. De volledige uitleg staat in De stappen van een CH-Q-traject.

Doelgroepen en toepassingen

In Nederland wordt CH-Q onder meer ingezet voor:

• leraren in het basisonderwijs en lerarenopleidingen;
• hogescholen en mbo;
• defensie;
• werkzoekenden en herintreders;
• jongeren;
• vrijwilligers;
• het mkb.

Een voorbeeld is de pilot aan de Universiteit Utrecht in 2011, uitgevoerd door Zewuster Onderwijsadvies. Elf (bijna-)afgestudeerde onderwijskundigen volgden vijf dagdelen. Volgens de openbare flyer behaalden allen hun leerdoelen. Dat is een praktijkbeschrijving van de aanbieder en geen onafhankelijk effectonderzoek. Meer voorbeelden staan in Praktijkvoorbeelden van CH-Q.

Positie en Europese context

De positie van de stichting: leren, waarderen, benutten

De Nederlandse stichting formuleerde in 2009 haar positie als een verbinding tussen top-down kwalificeren, zoals EVC, en bottom-up zelfontwikkeling. De samenvatting daarvan is “leren, waarderen, benutten”. In die visie staat CH-Q naast EVC: het maakt mensen eigenaar van hun eigen competenties, voordat of terwijl er formeel wordt gewaardeerd.

Omdat de stichting trainers certificeert en een register bijhoudt, kan een organisatie die CH-Q wil inzetten nagaan of de trainer gecertificeerd is. Dat sluit aan bij het motief van kwaliteitsborging uit de beginjaren.

Euroguidance en de uitrol in Europa

Euroguidance Nederland, onderdeel van CINOP, beschreef de methode in 2012 en opnieuw in 2021. De organisatie droeg bij aan de uitrol van CH-Q in Litouwen, Estland, Tsjechië en Griekenland. In 2018 meldde EPALE een CH-Q-cursus van 40 uur in Praag.

CH-Q was in 2004 al in gebruik in België, Duitsland, Nederland, Luxemburg en Oostenrijk. Er is geen peer-reviewed effectstudie over CH-Q als merk. Wat de Nederlandse toepassing wel kan laten zien, zijn de gedocumenteerde pilots en de gecertificeerde trainers.

Wil je weten hoe een CH-Q-training er in Nederland uitziet? Neem dan contact op.