De stappen van een CH-⁠Q-traject

In het kort

• Een traject van CH-Q (Schweizerisches Qualifikationsprogramm zur Berufslaufbahn) op niveau 1 loop je in vijf fasen: bewustworden, competentiebiografie, systematiseren en zelf waarderen, uitdragen en actieplan.
• Het duurt doorgaans vier tot zes dagdelen, ongeveer 20 contacturen, plus circa 20 uur zelfwerkzaamheid.
• Je werkt in een kleine groep die elkaar helpt als spiegel en coach.
• Je sluit af met een portfolio en een actieplan, beoordeeld door een onafhankelijke assessor, en bij voldoende resultaat met het certificaat CH-Q 1.

Het stappenmodel

Het Zwitserse schema: drie processtappen

CH-Q beschrijft het proces op niveau 1 in drie grote stappen. Dit schema komt uit Zwitserland en is de basis waarop de Nederlandse trainingen zijn gebouwd.

1. Biografie: je beschrijft je levensloop in etappes en zoekt ontwikkellijnen.
2. Activiteitenanalyse en prestatiebewijs: je haalt prestaties uit al je levensdomeinen naar boven, kijkt zowel met je eigen blik als door de ogen van anderen, en bundelt je sterkten.
3. Sterkten en ontwikkelperspectieven: je stuurt veranderingen, onderbouwt je competenties met bewijs, reflecteert op je leerproces en maakt een actieplan.

BWP (2004) vat hetzelfde samen als inventarisatie, competentieprofiel, reflectie en actieplan. In een presentatie uit Linz (2005) kom je ook een indeling in zes stappen tegen, van levensloop en potentieel via profiel en standpuntbepaling naar bewijzen en dossier. Er bestaan bovendien varianten: een uitgebreide (Classic) en een lichte (Light).

De zes stappen zoals in Nederland gebruikt

Veel Nederlandse trajecten volgen zes stappen die van binnen naar buiten lopen: eerst kijk je naar jezelf, daarna naar hoe anderen je zien en tot slot naar wat je ermee gaat doen.

1. Een beeld van jezelf.
2. Analyse en competentiecheck.
3. Een beeld voor een ander.
4. Toetsen aan een extern referentiekader.
5. Een actieplan.
6. Koppeling met de organisatie of opleiding waar je bij hoort.

De laatste stap is vooral belangrijk als je het traject via je werk of opleiding doet. Dan koppel je je inzichten terug aan wat daar nodig is.

De Nederlandse fasering in dagdelen

In een training worden die stappen vertaald naar vijf fasen. De precieze verdeling over de dagdelen verschilt per trainer en per doelgroep, maar de volgorde blijft gelijk.

Fase	Waar het over gaat	Wat je erna hebt
1. Bewustworden	Kennismaken, je eerste beeld van jezelf, kwaliteiten zien en benoemen	Een startpunt en een eerste lijst van kwaliteiten
2. Competentiebiografie	Je levensloop, prestaties en ervaringen per levensdomein	Een overzicht van je levensloop en je ervaringen
3. Systematiseren en zelf waarderen	Competenties benoemen, ordenen en inschatten, bewijzen verzamelen, feedback van anderen	Een competentieprofiel met bewijzen
4. Uitdragen	Je kwaliteiten onder woorden brengen voor een ander en afzetten tegen een extern profiel	Een presentatie van jezelf voor een specifiek doel
5. Actieplan	Doelen kiezen en vertalen naar stappen	Een actieplan voor korte, middellange en lange termijn

De fasen bouwen op elkaar voort. In de eerste fase ontstaat het besef dat je meer kunt dan je dacht. Daarna krijgt dat besef een onderlegger, want je levensloop laat zien waar je kwaliteiten vandaan komen. In de derde fase maak je er competenties van die je kunt benoemen, ordenen en onderbouwen, en je zet ze af tegen je eigen maatstaf. Vervolgens leer je ze aan anderen over te brengen, en aan het eind kies je wat je ermee gaat doen. Gaandeweg ga je anders naar je eigen competenties kijken, en daar is het traject meer op gericht dan op een ingevuld portfolio.

Wat je in elke fase concreet doet, lees je in werkvormen en oefeningen. Hoe de onderdelen samen in je map terechtkomen, staat in opbouw van een CH-Q-portfolio.

Omvang en begeleiding

Omvang: dagdelen, uren en groep

Een traject op niveau 1 beslaat doorgaans vier tot zes dagdelen. Dat komt neer op ongeveer 20 contacturen, aangevuld met circa 20 uur zelfwerkzaamheid. Die uren besteed je aan opdrachten tussen de bijeenkomsten: je levensloop uitwerken, bewijzen zoeken, referenties vragen en je portfolio vullen. Dit is een gangbare indicatie, de omvang kan per doelgroep en per aanbieder verschillen.

Je werkt in een kleine groep. In CH-Q is ieder voor de ander spiegel en coach. Je hoort hoe anderen jouw kwaliteiten zien, en leert zelf anderen te bevragen.

Deze omvang en werkwijze gelden voor niveau 1, waarin je je eigen competenties in kaart brengt. Op niveau 2 en hoger leer je anderen begeleiden, trainingen ontwikkelen of trainers opleiden. Dat zijn aparte opleidingen, beschreven in certificeringsniveaus 1 tot en met 4.

De rol van de trainer en de groep

De trainer begeleidt het proces en legt de werkvormen uit, maar wat je kunt, breng je zelf in. Het resultaat is van jou alleen, en vrijwilligheid en vertrouwelijkheid gelden als uitgangspunt.

Een trainer op niveau 3 heeft zelf het niveau 1-traject doorlopen. Dat is een bewuste eis, onder het motto dat je moet doen wat je predikt. De groep vult de trainer aan. Groepsgenoten geven feedback, stellen vragen en herkennen kwaliteiten die jij zelf nauwelijks opmerkt.

Afsluiting: assessment en certificaat

Je rondt het traject af met twee eindproducten: je portfolio en je actieplan. Een onafhankelijke assessor beoordeelt die. Begeleiden en beoordelen zijn gescheiden, zodat de trainer die je hielp niet ook je beoordelaar is. Bij een voldoende resultaat krijg je het certificaat CH-Q 1.

Dat certificaat laat zien dat je je competenties systematisch hebt vastgelegd, gewaardeerd en onderbouwd. Het is geen formele erkenning van die competenties. Daarvoor heb je een validering of een EVC-procedure nodig, waarvoor je portfolio een goede voorbereiding is. Als je wilt weten hoe een traject in jouw situatie eruit zou kunnen zien, kun je contact opnemen.