Praktijkvoorbeelden van CH-⁠Q

In het kort

• De voorbeelden hieronder zijn samengevat uit gepubliceerde bronnen en geanonimiseerd.
• CH-Q (Schweizerisches Qualifikationsprogramm zur Berufslaufbahn) werkt met oefeningen die ervaringen zichtbaar maken, zoals een foto-opdracht, een levenslijn en een persoonlijke advertentie.
• De uitkomst is steeds een portfolio en een actieplan dat bij de situatie van de deelnemer past.
• Er zijn ook Zwitserse voorbeelden, van een brugjaar tot een jongerenloket.
• Over het effect van CH-Q als merk bestaat geen peer-reviewed onderzoek; praktijkvoorbeelden zijn illustraties.

Hoe je deze voorbeelden leest

De cases zijn bewust kort en zonder namen. Ze komen uit gepubliceerde pilotbeschrijvingen en praktijkverslagen. De koppeling aan een oefening laat zien hoe zo’n traject werkt; het is geen verslag van een individuele sessie. De werkwijze zelf lees je in Werkvormen en oefeningen.

Oefeningen die steeds terugkomen

De foto-opdracht is vaak het begin: je neemt drie foto’s mee van momenten waarop je blij of trots was. Een andere opening is “de fles is halfvol”: je schrijft je vijf beste kwaliteiten op. Bij bijeenkomsten past de vraag “Wanneer ga ik blij naar huis?”.

Verder gebruikt CH-Q het beeld van een ander: anderen beschrijven jouw kwaliteiten, een vorm van 360-gradenfeedback. Bij de levenslijn zet je gebeurtenissen en keerpunten op een tijdlijn. Per overgang vraag je jezelf af of die bewust of noodzakelijk was, wat de oorzaak was, wat jouw rol was en welke inzichten het opleverde. Metaforen helpen daarbij, zoals “alles wat in je rugzak zit” en de competentiebiografie als film van je leven, waarin de overgangen de spannendste scènes zijn.

Cases uit onderwijs, defensie, bouw en werk

Een militair vertaalt zijn vakkennis

Een militair wil zijn vakkennis vertalen naar competenties voor de burgermaatschappij. Een passende oefening is het indelen van competenties in de vier competentiedomeinen (vak- of professioneel, methodisch of systeem, sociaal, en persoonlijk of zelf) en ze daarna matchen met een functieprofiel of extern competentieprofiel. Zijn vakkennis wordt dan zichtbaar als competenties die ook buiten de eigen sector te benoemen zijn.

Een herintreedster maakt haar organisatietalent zichtbaar

Een herintreedster heeft jarenlang voor het gezin gezorgd. Die ervaring telt mee, omdat CH-Q ervaringen uit alle levensdomeinen meeneemt, ook privé en gezin. Een passende oefening is het trots-interview in duo’s: de ander vraagt door op waarom je trots bent, wat je deed, welke stappen je zette, welke rol je had, wat het resultaat was en welk bewijs er is. Zo ontdekte iemand die een feestjurk voor haar zus maakte daarin volharding, creativiteit en nauwkeurigheid.

Een kwaliteit als organisatietalent krijgt daarmee een naam en een onderbouwing, en kan daarna terugkomen in een persoonlijke advertentie.

Jongeren zonder startkwalificatie ontdekken hun kwaliteiten

Voorbeelden zijn de voortijdig schoolverlaters in de ROC-pilot en de jongeren in de pilot bij het CWI in Sittard. Ze nemen foto’s mee van momenten waarop ze blij of trots waren en presenteren die. De groep vraagt door op wat ze deden, welke rol ze hadden en waarom ze dit kozen. Daarna schrijven ze een persoonlijke advertentie. In de pilot in Sittard duurde de aanpak twee dagdelen en kwam Europass erbij. De jongeren ontdekken zo hun kwaliteiten en leren die onder woorden te brengen.

Een bouwvakker documenteert zijn ervaring

Een bouwvakker wil zijn ervaring documenteren met het oog op duurzame inzetbaarheid. In 2004 deed ook de pilot Loopbaantraject Bouw mee, die zich richtte op trajectbegeleiders.

Een passende oefening is de levenslijn met overgangen: per keerpunt bekijk je wat de oorzaak was, wat je eigen rol was en welke inzichten het opleverde. Prestaties onderbouw je met bewijs.

Het resultaat is een gedocumenteerd overzicht van wat hij kan, als basis voor een volgende stap.

Leraren en afgestudeerden

Leraren bouwen met CH-Q een ervaringsprofiel op. Afgestudeerde onderwijskundigen maakten in de Utrechtse pilot van 2011 een actieplan voor hun eerste baan. Het verslag noemt de uitspraak “ik borrel van de ideeën”. De flyer van de aanbieder meldt dat alle elf deelnemers hun leerdoelen behaalden. Dat is een zelfrapportage van de aanbieder, geen onafhankelijk onderzoek.

Zwitserse voorbeelden en lessen

Zwitserse praktijkvoorbeelden

In Zwitserland is CH-Q op verschillende plekken ingezet:

• in een brugjaar in een kanton;
• bij leerlingen in beroepspraktijkvorming;
• bij een technologiebedrijf, bij personeelsontwikkeling;
• bij een jongerenloket in Zürich, met een CH-Q-kwalificatiebewijs.

Wat de voorbeelden gemeen hebben

In elke case begin je met je eigen ervaringen, uit werk, opleiding, gezin, vrijwilligerswerk, hobby en bijzondere levenssituaties. Je benoemt wat je daarin deed en kon. Anderen in de groep spiegelen je, en je legt vast wat je hebt gevonden in een portfolio met bewijzen. Daarna kijk je vooruit met een actieplan voor de korte, middellange en lange termijn.

Omdat de inhoud van de deelnemer zelf komt, werkt hetzelfde stramien voor een militair, een herintreedster of een jongere.

Wat deelnemers zelf zeggen

Twee deelnemers gaven toestemming voor publicatie van hun ervaring.

Hugo (32) kreeg van de groep te horen dat hij “iemand is die stappen durft te zetten”. Dat gaf hem het laatste zetje voor zijn loopbaanstap.

“iemand die stappen durft te zetten”

Hugo (32), deelnemer

Nies (46) ontdekte via de collage-oefening wat haar kracht is.

“creatief is in het bedenken van oplossingen”

Nies (46), deelnemer

Bij allebei kwam het inzicht via de groep, waarin “ieder is spiegel en coach voor elkaar”. Wat anderen in je zien, kun je daarna zelf gebruiken. Het blijven ervaringen van deelnemers, geen bewijs van effect.

Wil je zo’n traject zelf doorlopen? Neem dan contact op.