Werkvormen en oefeningen in CH-⁠Q

In het kort

• CH-Q (Schweizerisches Qualifikationsprogramm zur Berufslaufbahn) werkt met korte, concrete oefeningen: foto-opdracht, levenslijn, trots-interview, feedback van anderen, persoonlijke advertentie, collage en actieplan.
• Elke oefening heeft een eigen doel en levert een stukje op voor je portfolio.
• Je doet de meeste oefeningen in duo’s of in de groep, zodat je ook ziet wat anderen in jou zien.
• De oefeningen zijn vrijwillig, vertrouwelijk en het resultaat blijft van jou.

Terugblikken en kennismaken

Opening: het glas is halfvol en de foto’s

CH-Q gaat uit van een positieve benadering: het glas is halfvol. Daarom starten trainingen vaak met een oefening waarin je vijf van je beste kwaliteiten opschrijft. Een andere opening is de vraag: wanneer ga ik blij naar huis? Het antwoord vertelt je wat je belangrijk vindt.

Bij de foto-opdracht neem je drie foto’s mee van momenten waarop je blij of trots was en presenteer je ze in de groep. De anderen vragen door: wat deed je daar, welke rol had je, waarom koos je dit? De bedoeling is dat je vanuit een beeld vertelt in plaats van vanuit een opsomming. Je haalt daarmee de eerste ervaringen en kwaliteiten naar boven. Het levert een eerste verzameling kwaliteiten op, en materiaal voor het hoofdstuk over je leven in vogelvlucht. Een passende metafoor is de fotograaf met zijn portfolio. In pilots met jongeren zonder startkwalificatie bleken foto’s, samen met een persoonlijke advertentie, een manier om hun kwaliteiten te ontdekken.

De levenslijn met overgangen

De levenslijn laat zien hoe je loopbaan en leven zich hebben ontwikkeld, en wat je daarbij steeds opnieuw deed. Je zet gebeurtenissen en keerpunten op een tijdlijn. Daarna kies je een aantal overgangen en analyseer je ze. Was de overgang bewust gekozen of noodzakelijk? Wat was de oorzaak? Wat was je eigen rol? Hoe beoordeel je het nu? Welke inzichten leverde het op? En wat hebben de overgangen met elkaar gemeen?

Je competentiebiografie lees je zo als een film van je leven, waarin de overgangen de spannendste scènes zijn. Je houdt er een rode draad aan over, inzicht in hoe je met verandering omgaat en vaak een eerste beeld van je kerncompetenties. Stel dat drie van je keerpunten alle drie begonnen met iets dat je zelf in gang zette: dan zie je dat initiatief een patroon is, geen toeval.

Het trots-interview in duo’s

In tweetallen interviewt A de ander (B) over een prestatie waar B trots op is. A vraagt waarom B trots is, wat B deed, welke stappen B zette, welke rol B had, wat het resultaat was, welke kennis en kwaliteiten B daarvoor nodig had en welk bewijs er is. Daarna wissel je. De oefening is bedoeld om competenties te vinden die je zelf vanzelfsprekend vindt.

Iemand vertelt bijvoorbeeld over een feestjurk die ze voor haar zus maakte. Door de vragen ontdekt ze wat daarin zat: volharding, creativiteit en nauwkeurigheid. Het resultaat is een prestatie met benoemde competenties en de aanzet voor een STARR-bewijs. De metafoor hier is dat je verborgen bronnen aan het licht brengt en de sporen van je eigen kunnen veiligstelt.

Spiegelen en zichtbaar maken

Het beeld van een ander

Hier leg je je zelfbeeld naast het beeld dat anderen van je hebben. Anderen beschrijven jouw kwaliteiten, bijvoorbeeld groepsgenoten of mensen uit je omgeving; dat heet ook wel 360-gradenfeedback. Je vergelijkt wat je zelf zag met wat anderen zien. Dat past bij het onderscheid tussen zelfbeoordeling en beoordeling door anderen, dat je in zelfbeoordeling, beoordeling door anderen en validering uitgewerkt vindt.

Hugo (32) kreeg bijvoorbeeld van de groep te horen dat hij iemand is die stappen durft te zetten. Die feedback gaf hem het laatste zetje voor zijn loopbaanstap. De oefening maakt blinde vlekken zichtbaar en verbreedt je bewijsmateriaal. Ze laat ook het best zien waarom een groep helpt: ieder is spiegel en coach voor de ander.

Persoonlijke advertentie en collage

In een persoonlijke advertentie bied je jezelf aan met je belangrijkste competenties. Het doel is je kwaliteiten kort en aantrekkelijk onder woorden te brengen, in een kernachtig profiel dat je later in een sollicitatie of gesprek kunt gebruiken.

Voor een collage of tekening van je dromen maak je een beeld van wat je wilt, met plaatjes, woorden of een tekening, en vertel je erover. Wat je wilt, wordt zichtbaar zonder dat je meteen een plan hoeft te maken. Nies (46) ontdekte via de collage dat ze creatief is in het bedenken van oplossingen. Dat levert een toekomstbeeld op waarop je actieplan kan voortbouwen.

Bewijzen en vooruitkijken

Jamaars, domeinen en bewijs

Bij de jamaars benoem je de belemmerende overtuigingen die bij jezelf opkomen, de ja-maars: ja, ik zou wel willen, maar … Je ziet wat je tegenhoudt, zodat je erover kunt nadenken in plaats van er automatisch naar te luisteren. De overtuiging dat je te oud bent voor een andere richting wordt dan iets wat je kunt toetsen.

Bij het indelen en matchen deel je je competenties in volgens de vier competentiedomeinen: vak- of professioneel, methodisch of systeem, sociaal, en persoonlijk of zelf. Daarna leg je ze naast een functieprofiel of ander extern competentieprofiel. Een militair kan zo de vakkennis uit zijn dienstperiode vertalen naar competenties die in de burgermaatschappij herkenbaar zijn. Een herintreedster maakt op die manier haar organisatietalent zichtbaar nadat ze jaren voor het gezin zorgde; omdat alle levensdomeinen meetellen, tellen die jaren ook mee.

Voor een STARR-bewijs werk je per competentie één situatie uit: situatie, taak, actie, resultaat en reflectie. Zo wordt een claim iets wat je kunt laten zien. Meer over bewijzen vind je in opbouw van een CH-Q-portfolio.

Het actieplan

Met het actieplan ga je van inzicht naar actie. Je kiest wat je wilt bereiken en vertaalt dat naar stappen voor de korte, middellange en lange termijn. Naast het portfolio is het actieplan het tweede eindproduct van niveau 1. In een pilot met afgestudeerde onderwijskundigen die een actieplan voor hun eerste baan maakten, zei een deelnemer: ik borrel van de ideeën. Je kunt het plan bijstellen als je situatie verandert.

In de stappen van een CH-Q-traject komt het actieplan terug als laatste fase; de andere oefeningen zijn daar de bouwstenen. Wil je de oefeningen onder begeleiding doen, dan kun je contact opnemen.