Begrippenlijst CH-⁠Q

In het kort

• Deze lijst verklaart 26 termen uit de CH-Q-methodiek (Schweizerisches Qualifikationsprogramm zur Berufslaufbahn), alfabetisch en in vier groepen.
• Veel termen komen uit het Duits, omdat het systeem in Zwitserland is ontwikkeld. Waar dat helpt, staat de Duitse term erbij.
• De kernreeks is ressources (vaardigheden), competenties en kwalificaties: van potentieel naar inzet naar erkenning.
• Zelfbeoordeling, beoordeling door anderen en validering zijn drie verschillende stappen met verschillende beoordelaars.

Een begrippenlijst voor CH-Q helpt je de taal van de methodiek te lezen, ook als je een Zwitserse of Europese bron openslaat. CH-Q is een methodiek voor persoonlijk competentiemanagement, dus het zelf managen van je eigen competenties, en geen EVC-procedure. Meer over de samenhang tussen de begrippen lees je in vaardigheden, competenties en kwalificaties.

A tot E

Actieplan

Het plan waarmee je het inzicht uit het traject omzet in concrete stappen, meestal voor de korte, middellange en lange termijn. Samen met het portfolio is het een van de twee eindproducten van niveau 1.

Assessor

Een onafhankelijke beoordelaar die portfolio en actieplan beoordeelt. Wie niveau 1 mag assessen, is zelf op niveau 3 gecertificeerd. Begeleiden en beoordelen blijven bewust gescheiden.

Bewijs

Alles waarmee je aantoont dat je een competentie echt hebt, zoals een STARR-beschrijving, een referentie, een getuigschrift of een product dat je maakte. Je ordent bewijzen per levensdomein in je competentiebewijzen.

Certificaat CH-Q 1 tot en met 4

Een persoonsgebonden certificaat in vier niveaus. Niveau 1 gaat over zelfmanagement van competenties, niveau 2 over leer- en procesbegeleiding, niveau 3 over het ontwikkelen van een eigen training en het assessen van niveau 1, niveau 4 over het opleiden van trainers. Lees meer in certificeringsniveaus 1 tot en met 4.

Competentie

De combinatie van vaardigheden die je inzet om in een concrete situatie een eis of taak te vervullen. Een competentie zie je dus vooral aan wat je doet.

Competentiebiografie

Je levensloop gelezen als een ontwikkelingsgeschiedenis van competenties: in etappes, met ontwikkellijnen en keerpunten. In de training wordt dit weleens vergeleken met een film van je leven, waarin de overgangen de spannendste scènes zijn.

Competentiedomeinen

De vier gebieden waarin je competenties ordent: vak of professioneel, methodisch of systeem, sociaal, en persoonlijk of zelf. Zo zie je of je sterk bent in kunde, aanpak, samenwerking of eigen sturing.

Competentieprofiel

Het geordende overzicht van je kerncompetenties. Op niveau 1 zet je dat profiel af tegen een extern profiel, zoals een functieprofiel.

Dossier

Een selectie uit je portfolio voor één doel, zoals een sollicitatie, een EVC-procedure of een studie. Je portfolio blijft compleet, het dossier is toegespitst.

Ervaringsdomeinen

De zeven levensgebieden waarin je ervaring opdeed: opleiding, trainingen en cursussen, beroepsactiviteiten, privé en gezin, vrijwilligerswerk, vrije tijd en hobby, en bijzondere levenssituaties. Alle domeinen tellen mee.

EVC en ervaringscertificaat

EVC staat voor Erkenning van Verworven Competenties: een procedure waarin een erkende aanbieder je ervaring beoordeelt. In Nederland zijn er twee routes, de onderwijsroute (vrijstellingen) en de arbeidsmarktroute (ervaringsprofiel en ervaringscertificaat). CH-Q bereidt daarop voor, maar is er zelf geen. Zie CH-Q en EVC.

F tot L

Fremdbeurteilung (beoordeling door anderen)

De beoordeling van jouw competenties door anderen, zoals groepsgenoten, een trainer of een assessor. Ze bestaat uit een inschatting (Fremdeinschätzung, feedback) en een waardering (Fremdbewertung, een oordeel op niveau).

Kwalificatie

Een set competenties die een externe autoriteit formeel heeft erkend of gecertificeerd. Een competentie heb je, een kwalificatie krijg je toegekend.

Label (Gütesiegel)

Het kwaliteitskeurmerk voor een trainingsaanbod of trainingsconcept. De kwaliteitscommissie toetst de aanvraag, een goedgekeurd aanbod komt in een register en het label is drie jaar geldig.

Levenslijn

Een tijdlijn waarop je gebeurtenissen en keerpunten uit je leven zet. Per overgang analyseer je wat de oorzaak was, welke rol jij had en wat je ervan leerde.

Licentie

De toestemming waarmee organisaties en landen of regio’s buiten Zwitserland met CH-Q mogen werken. In Nederland certificeert een stichting onder licentie van de Zwitserse drager trainers op niveau 3.

M tot R

Persoonlijk competentiemanagement

Het zelf managen van je eigen competenties: weten wat je kunt, dat zichtbaar maken en gericht verder ontwikkelen. Bij competentiemanagement in HR heeft de organisatie de regie; hier ligt die bij de persoon zelf. Eigenaarschap, dialoog en documentatie zijn de drie pijlers.

Portfolio

Je complete persoonlijke archief van levensloop, ervaringen, competenties, bewijzen en plannen. Het resultaat is en blijft van de deelnemer. Zie opbouw van een CH-Q-portfolio.

Qualifikationsbuch

Het Zwitserse Qualifikationsbuch, de rode map die als rode draad door het proces loopt. Het heeft drie delen: persoonlijke ontwikkeling, competenties vaststellen en bewijzen, en verdere ontwikkeling plannen. De bronnen noemen als verschijningsjaar zowel 1999 als 2001.

Ressources (vaardigheden)

Je potentieel: kennis, vaardigheden, houdingen en ervaring. Een expertgroep legde deze terminologie in 1998 vast, in navolging van Le Boterf. Ressources worden pas competenties als je ze in een situatie inzet.

S tot Z

Selbstbeurteilung (zelfbeoordeling)

Je eigen beoordeling van je competenties, in twee delen: eerst beschrijven (Selbsteinschätzung, zelfinschatting), dan waarderen (Selbstbewertung, zelfwaardering). Op niveau 1 draait het vooral hierom.

Showdossier

Het onderdeel van je portfolio dat je samenstelt voor een specifiek doel en waarmee je jezelf presenteert. Je kiest er alleen bij wat voor dat doel telt.

STARR

Een vaste opbouw om een bewijs te beschrijven: situatie, taak, actie, resultaat en reflectie. Zo maak je concreet wat je deed en wat het opleverde.

Trainer niveau 3

Een trainer die een eigen trainingsconcept voor een doelgroep ontwikkelde, een pilot gaf en een competentiebewijs aflegde. Een trainer op dit niveau mag niveau 1 assessen en certificeren. Het label is drie jaar geldig, daarna volgt hercertificering.

Validering

De formele erkenning van competenties door een bevoegde instantie. Dit is de vijfde stap in het CH-Q-beoordelingsmodel en het domein van overheid en EVC-aanbieders. De Europese aanbeveling uit 2012 onderscheidt vier fasen: identificatie, documentatie, beoordeling en certificering.

Zelfwaardering

Het deel van de zelfbeoordeling waarin je je eigen dossier afzet tegen externe eisen of niveaus. Je legt wat je kunt dus naast wat een functie of opleiding vraagt.