CH-⁠Q vergeleken met andere loopbaanmethoden

In het kort

• CH-Q (Schweizerisches Qualifikationsprogramm zur Berufslaufbahn) is een groepstraject voor persoonlijk competentiemanagement, met een portfolio en een actieplan als eindproducten die een onafhankelijke assessor beoordeelt.
• Het Franse bilan de compétences lijkt er inhoudelijk het meest op, maar verloopt individueel en is in Frankrijk sinds 1991 een wettelijk recht.
• Loopbaanankers, kwaliteitenspellen en loopbaantests zijn kortere instrumenten die één aspect belichten; een EVC-portfolio dient formele erkenning tegen een standaard.
• Geen van deze methoden is in onderzoek rechtstreeks met CH-Q vergeleken, dus een rangorde van beter naar slechter is niet te geven.

Waarom vergelijken lastig is

Loopbaanmethoden hebben verschillende doelen. Sommige helpen je om jezelf beter te kennen, andere ondersteunen een concrete keuze, en weer andere leiden tot formele erkenning van wat je kunt. Ook de vorm verschilt: een test of kaartspel doe je in een uur, een traject loopt over weken.

Daarbij is het onderzoek ongelijk verdeeld. Over het bilan de compétences zijn effectstudies verschenen, over CH-Q niet (zie wat zegt onderzoek over CH-Q). Je kunt de methoden daarom vergelijken op opzet en bedoeling, maar niet op effect.

CH-Q als vertrekpunt

CH-Q ontstond in Zwitserland: het programma startte in 1993 na een parlementaire motie, waarna een projectfase volgde. Het doel is tweeledig: je eigen ontwikkeling en loopbaan sturen, en tegelijk beweeglijker worden op de arbeidsmarkt.

Een traject op niveau 1 loopt doorgaans over vier tot zes dagdelen in een kleine groep, met ongeveer twintig contacturen en twintig uur eigen werk. Je brengt je levensloop in kaart, benoemt competenties uit alle levensdomeinen, verzamelt bewijzen en maakt een actieplan. De beoordeling is gelaagd: eerst je eigen inschatting, dan feedback van groep en trainer, en tot slot een onafhankelijke assessor die portfolio en actieplan beoordeelt. Bij voldoende resultaat krijg je het certificaat CH-Q 1 (zie certificeringsniveaus).

Sterk aan CH-Q zijn de breedte (werk, opleiding, gezin, vrijwilligerswerk en hobby’s tellen mee), het eigenaarschap van de deelnemer en de vaste kwaliteitsborging. Daar staat tegenover dat het tijd vraagt en dat effectonderzoek ontbreekt.

Andere methoden

Bilan de compétences

Het bilan de compétences komt uit Frankrijk. Daar werd het vanaf 1986 uitgeprobeerd in de eerste gespecialiseerde centra, en sinds 31 december 1991 is het een wettelijk recht. In Quebec wordt het ook toegepast, maar daar is het geen recht. Het doel is je competenties, capaciteiten en motivatie te analyseren om een beroepsproject te bepalen, met een actieplan als uitkomst.

Een bilan verloopt individueel, met een loopbaanadviseur. In een Canadese studie varieerde het aantal gesprekken van drie tot tien. De praktijk loopt uiteen: sommige adviseurs leunen op psychometrische tests voor interesses, waarden en persoonlijkheid, andere helpen je vooral om je competenties zelf te benoemen en je eigen te maken.

Sterk zijn de wettelijke verankering in Frankrijk en het effectonderzoek, dat onder meer winst in zelfkennis en eigenwaarde laat zien. Je werkt wel zonder groep, en wat je krijgt hangt sterk af van de aanpak van de adviseur. Het bilan past als je individuele, vertrouwelijke begeleiding zoekt.

ProfilPASS, Kompetenzbiographie en Kompetenzbilanz

In het Duitstalige gebied bestaan verwante benaderingen. ProfilPASS is een Duits portfolio-instrument waarmee je je competenties in kaart brengt, ook die je buiten school en werk hebt opgedaan. Het accent ligt op zelfbeoordeling. De bekende effecten zijn vooral door gebruikers zelf gerapporteerd.

De Kompetenzbiographie van Erpenbeck en Heyse (1999) is vooral een theoretische benadering: competenties worden gezien als disposities om zelfgeorganiseerd te handelen, en je levensloop is de plek waar die zichtbaar worden. Een Kompetenzbilanz is een balans of profiel van je competenties. CH-Q noemt zijn eigen resultaat ook wel zo, en in Oostenrijk wordt een Kompetenzprofil op basis van CH-Q als validatie-instrument gebruikt. De grenzen tussen deze benaderingen zijn dus vloeiend.

Deze benaderingen passen als je gestructureerd met een eigen portfolio wilt werken (ProfilPASS) of een biografische analyse zoekt zonder certificering.

Loopbaanankers, kwaliteitenspel en loopbaantests

Deze instrumenten zijn korter en smaller dan een traject.

Loopbaanankers gaan terug op Edgar Schein, die beschrijft hoe je talenten, motieven en waarden samen een anker vormen dat je bij loopbaankeuzes niet wilt opgeven. Je brengt je eigen anker in kaart en krijgt een profiel. Dat helpt bij een concrete keuze, maar zegt weinig over welke competenties je kunt bewijzen.

Een kwaliteitenspel is een set kaarten met kwaliteiten. Je kiest kaarten voor jezelf en laat anderen kaarten voor jou kiezen. Dat levert snel gespreksstof en een eerste lijst kwaliteiten op, maar geen bewijs of plan. CH-Q kent een vergelijkbaar element in de feedback van anderen over je kwaliteiten.

Loopbaantests meten interesses, persoonlijkheid of capaciteiten. Een deskundige interpreteert de uitslag. Ze zijn snel en vergelijkbaar, maar de interpretatie ligt meer bij de deskundige dan bij jou, anders dan in een portfolioaanpak waarin je je competenties zelf benoemt.

EVC-portfolio

Een EVC-portfolio dient erkenning. Een erkende EVC-aanbieder toetst jouw ervaring aan een vaste standaard, volgens de EVC-Kwaliteitscode 3.0 die sinds 1 januari 2021 geldt. Er zijn twee routes: de onderwijsroute leidt tot vrijstellingen, de arbeidsmarktroute tot een ervaringsprofiel of ervaringscertificaat. In 2022 werden 3.362 EVC-procedures uitgevoerd en per 1 januari 2023 waren er 28 erkende aanbieders.

Een EVC-portfolio heeft formele waarde, maar alleen wat in de standaard past telt mee. Het past als je een concrete kwalificatie voor ogen hebt, en CH-Q kan daar een voorbereiding op zijn (zie CH-Q en EVC).

De methoden naast elkaar

Methode	Herkomst	Doel	Wie beoordeelt	Uitkomst	Passend als
CH-Q	Zwitserland, vanaf 1993	Persoonlijk competentiemanagement en loopbaansturing	Jijzelf, groep en trainer; onafhankelijke assessor	Portfolio, actieplan, certificaat CH-Q 1	Je je hele loopbaan in beeld wilt brengen en dat zelf wilt leren
Bilan de compétences	Frankrijk, wettelijk recht sinds 1991	Competenties en motivatie analyseren voor een beroepsproject	Jijzelf met een loopbaanadviseur	Synthese en actieplan	Je individuele begeleiding zoekt
ProfilPASS	Duitsland	Ook informeel verworven competenties vastleggen	Vooral jijzelf	Persoonlijk portfolio	Je gestructureerd met een eigen portfolio wilt werken
Kompetenzbiographie / -bilanz	Duitstalig gebied	Competenties biografisch in kaart brengen	Verschilt per toepassing	Competentieprofiel of -balans	Je een biografische analyse zoekt
Loopbaanankers	Schein (VS)	Je loopbaanwaarden en motieven vinden	Jijzelf	Ankerprofiel	Je voor een keuze staat
Kwaliteitenspel	Loopbaan- en teampraktijk	Kwaliteiten benoemen	Jijzelf en anderen	Lijst kwaliteiten	Je snel een gesprek wilt openen
Loopbaantests	Psychologische diagnostiek	Interesses, persoonlijkheid of capaciteiten meten	Test en deskundige	Testprofiel en advies	Je een snelle, vergelijkbare meting wilt
EVC-portfolio	Nederlands EVC-stelsel	Formele erkenning tegen een standaard	Assessor van een erkende EVC-aanbieder	Ervaringscertificaat of vrijstellingen	Je een kwalificatie wilt behalen of verkorten

Waar CH-Q zich onderscheidt

Vier kenmerken maken CH-Q anders, zonder dat dit iets zegt over beter of slechter:

• CH-Q heeft een eigen kwaliteitssysteem, met certificaten voor personen, een label voor trainingsaanbod en licenties voor organisaties, getoetst door een kwaliteitscommissie (zie kwaliteitsborging). Trainers doorlopen het traject eerst zelf.
• Je werkt in een groep, waarin deelnemers spiegel en coach voor elkaar zijn; een bilan of een ankeranalyse is meestal individueel.
• Je bent eigenaar: het portfolio en het resultaat zijn van jou, niet van een adviseur of een organisatie.
• CH-Q onderscheidt zelfbeoordeling, beoordeling door anderen en formele erkenning, en sluit zo aan op EVC en de Europese aanpak van validatie, zonder zelf een EVC-procedure te zijn.

Zoek je een snelle keuze of direct een diploma, dan passen een kort instrument of een EVC-procedure beter. Wil je weten of CH-Q bij jouw situatie past, neem dan contact op.